GIẢI MÃ SỐ
Viết bởi Phan Thịnh vào

Có bao giờ bạn quan sát chiếc đồng hồ đeo tay của mình và tự hỏi tại sao số 4 La Mã trên mặt đồng hồ lại được các nhà chế tác ghi IIII thay vì IV như thông thường?

Bí ẩn này được giải đáp qua rất nhiều giả thuyết từ lịch sử, tôn giáo đến tính thẫm mỹ.

1. Yếu tố lịch sử

Một trong số đó là câu chuyện được các nghệ nhân đồng hồ truyền lại liên quan đến một vị hoàng đế nổi tiếng ở Châu Âu, Vua Louis XIV của Pháp (1638-1715). Ông không chỉ là vị hoàng đế nắm quyền cai trị lâu nhất ở châu Âu (72 năm cầm quyền) mà còn là vị vua giàu có, có lối sống xa hoa bậc nhất. Nhà văn Pháp Voltaire từng miêu tả khối tài sản khổng lồ của nhà vua. Theo đó ông hoàng này có rất nhiều cung điện, hầm rượu và của cải dường như vô tận... Lúc bấy giờ ở Pháp công nghệ chế tác máy thời gian vô cùng phát triển. Vua Louis XIV cũng là người nổi tiếng về phong cách ăn mặc và phục sức. Ông đã yêu cầu các thợ đồng hồ chế tác riêng cho ông chiếc đồng hồ. Ban đầu, các nghệ nhân viết các số 4 là IV như bình thường. Tuy nhiên, sau khi xem xét, Vua Louis XIV không thích điều này nên yêu cầu số 4 La Mã phải được viết lại là IIII. Các nghệ nhân đã cố gắng giải thích nhưng vua cứ khăng khăng giữ ý kiến của mình. Cuối cùng, họ đành phải tuân theo ý nhà vua. Kể từ đó, số 4 La Mã đều được ghi là IIII.

Vua Louis XIV của Pháp (1638-1715)

2. Yếu tố thần thoại

Còn theo một số các nhà ngôn ngữ học, mặt đồng hồ chỉ thị số IIII thay vì IV là để tôn kính vị thần chúa tể các vị thần, thần Jupiter. Là một vị thần quan trọng nhất trong số các vị thần của thần thoại La Mã nhưng trong thần thoại Hy Lạp, tên của vị thần này là Zeus.Theo truyền thuyết, thần Jupiter sống ở đỉnh Olympe và là chúa tể toàn vũ trụ. Mặc dù ngự ở ngai vàng cao chót vót, quyền lực tối thượng, nhưng ngài vẫn thường nghiêng mình nhìn xuống thế gian, quan tâm đến đời sống con người và hay xuống thăm họ. Ngài rất thân thiện và gần gũi với con người. Thường thì ngài mang lại cho họ những điều tốt lành. Ngài luôn can thiệp, giúp đỡ con người trong các mâu thuẫn, chiến tranh và tình yêu của họ. Jupiter thi hành quyền lực với những tính toán khôn ngoan, cân nhắc và thông thái.

Chúa tể các vị thần, thần Jupiter

Theo cách viết Latinh, vị thần này có tên đầy đủ là IVPITER. Vì thế, trong chế tác đồng hồ, người ta sẽ viết số 4 La Mã là IIII để tránh nhắc trực tiếp đến tên vị thần này.

Thêm vào đó, trong thời kì cổ đại, cách viết IIII rất phổ biến. Nếu chú ý, chúng ta có thể thấy, cách viết IIII được sử dụng rộng rãi trong những chiếc đồng hồ mặt trời (Sundial) từ trước thế kỉ XIX.

Đồng hồ mặt trời (Sundial)

3. Tính đối xứng

Trong tất các các số La Mã, số 8 (VIII) được xem là nặng nhất vì thế người ta viết số IV là IIII để nặng tương đương. Trong quá trình chế tạo đồng hồ, sự cân bằng thẩm mỹ là yếu tố quan trọng. Nếu chia mặt đồng hồ ra làm 4 số I ta được: I, II, III, IIII; tiếp theo là 4 số V: V,VI, VII, VIII; cuối cùng là 4 số X: IX, X, XI, XII.
Xét tổng thế, nếu trên toàn bộ mặt chữ La Mã của đồng hồ nếu dùng số IIII sẽ cân bằng hơn IV, vì khi ấy đồng hồ được chia làm 3 phần đều nhau (vị trí số IIII, số VIII và số XII và trong mỗi hình nan quạt ấy, các chữ số I, V, X chỉ xuất hiện mỗi cái 3 lần.

Patek Philippe Grandmaster Chime

Thêm một vấn đề nữa là ký hiệu "IV" dễ nhầm lẫn với "VI" nên cách ký hiệu "IIII" sẽ giúp tránh sai sót.

Có thể nói, trong ngành công nghiệp thời trang hay trong trang trí nghệ thuật đỉnh cao, mỗi sản phẩm đều mang trong nó 1 câu chuyện, đôi khi nó là một ẩn ý chưa có 1 lời giải thích thoả đáng. Và, trong ngành chế tạo công nghiệp đồng hồ đeo tay cũng vậy. Giờ đây, việc ngắm chiếc đồng hồ đeo tay của mình và bạn đã có lời giải đáp “tại sao số 4 La Mã trên mặt đồng hồ là IIII chứ không phải IV như bình thường”.

Tóm lại, xét về nhiều mặt như lịch sử, tôn giáo, tính thẩm mỹ thì cách sử dụng "IIII" thay vì "IV" sẽ thuận tiện và hữu dụng hơn rất nhiều.


Bài viết cũ hơn